Samobójstwo (wg WHO) to druga najczęstsza przyczyna śmierci wśród osób w wieku 15-29 lat. Z roku na rok przybywa aktów samobójczych, a prognozy nie są optymistyczne. Polska pod względem liczby popełnianych samobójstw zajmuje 3. miejsce w krajach Unii Europejskiej.

Większość osób popełniających samobójstwo często jednoznacznie i wielokrotnie sygnalizuje swoje zamiary rodzinie i znajomym. Zamach samobójczy z reguły nie jest chwilą impulsu, a aktem przemyślanym, dokonanym z premedytacją. Szacuje się, że czterech na pięciu samobójców wysyła jakieś sygnały. Dlaczego więc tak często są one niezauważalne?

Często można się spotkać z bagatelizowaniem tematu. Osoba, która mówi o swoich myślach samobójczych nieraz słyszy: “Chcesz zwrócić na siebie uwagę” lub “I tak tego nie zrobisz”. Każda przesłanka, która może świadczyć o zamiarach samobójczych, jest alarmująca. Zawsze trzeba brać ją na poważnie. Jeśli słyszymy od kogoś: “Nie chce mi się żyć”, “Chcę zniknąć” albo “Moje życie jest bez sensu, dłużej tego wszystkiego nie wytrzymam” – może to być wołanie o pomoc. Nie jest prawdą, że osoby, które sygnalizują chęć dokonania samobójstwa, manipulują otoczeniem, by zwrócić na siebie uwagę. W większości przypadków naprawdę nie widzą one sensu dalszego życia.

Jak zapobiec samobójstwu?
Samobójstwom można zapobiegać, ale wymaga to całej serii zadań, a przede wszystkim skutecznego leczenia zaburzeń psychicznych. To one są najczęstszą przyczyną śmierci samobójczej. Szacuje się, że 30-70% samobójców to ofiary zaburzeń afektywnych (depresji), a tam, gdzie istnieją one z uzależnieniem od alkoholu lub narkotyków odsetek jest jeszcze większy.

Co każdy może zrobić, by przeciwdziałać samobójstwom? Przede wszystkim trzeba być uważnym. Podstawą jest zauważenie zmian w zachowaniu danej osoby i zareagowanie na czas. Wielu tragediom można zapobiec, jeśli w porę odczytamy alarmujące sygnały i podejmiemy działanie.

Znaki ostrzegawcze, które wysyłają osoby z myślami samobójczymi:
otwarte komunikaty werbalne: “Chcę umrzeć”, “Wolałbym się nigdy nie urodzić”, “Nie mam powodów do życia”,
aluzje słowne: “Już niedługo nie będziesz musiał się o mnie martwić”, “Nie chcę być już dla nikogo ciężarem”, “Jestem nikomu niepotrzebny”,
żartowanie o śmierci/pogrzebach,
pisanie o śmierci i samobójstwie,
unikanie towarzystwa,
porządkowanie własnych spraw, rozdawanie cennych rzeczy,
szukanie sposobu na popełnienie samobójstwa, np. zainteresowanie nabyciem broni lub odkładanie tabletek “na później”,
zmiany w zachowaniu: pobudzenie, ciągłe napięcie, poirytowanie, wybuchy gniewu,
wyraźnie obniżony nastrój: przygnębienie, płaczliwość, zrezygnowanie, poczucie winy i bezradności,
utrata zainteresowania pracą, obniżenie efektywności działań,
problemy ze snem i jedzeniem,
widoczne zmiany w wyglądzie: brak dbałości o wygląd, nagły spadek lub wzrost masy ciała,
nadużywanie alkoholu, leków lub sięganie po środki psychoaktywne.

Jak zachować się wobec bliskiej osoby, którą podejrzewasz o chęć odebrania sobie życia?
Traktuj tę osobę poważnie, nie udawaj, że nic nie dostrzegasz.
Zachowaj spokój, ale nie lekceważ zagrożenia.
Bądź gotów uważnie wysłuchać. Znajdź odpowiedni czas i bezpieczne miejsce na rozmowę. Zachowaj kontakt wzrokowy. Korzystaj z gestów, np. zbliż się do tej osoby, weź za rękę.
Nie owijaj w bawełnę. Zapytaj wprost, czy bliska osoba myśli o odebraniu sobie życia i ma konkretne plany.
Nie zadawaj zbyt wielu pytań. Nie pytaj “dlaczego” – może to wywołać reakcję obronną i spowodować, że bliska osoba poczuje się przesłuchiwana.
Postaraj się nie osądzać, nie oceniać i nie okazywać złości. Powiedz, że bliski może zawsze liczyć na Twoje wsparcie.
Zapytaj, co ta osoba czuje i zaakceptuj jej emocje. Okazuj empatię, ale nie litość.
Uspokajaj. Podkreśl, że samobójstwo jest czymś nieodwracalnym. Osoby z myślami samobójczym nie widzą innej możliwości rozwiązania problemów. Powiedz o nich.
Nie dawaj złudnych nadziei, nie mów, że “wszystko będzie dobrze” – nie wiesz tego. Podejdź do problemu bardziej realistycznie.
Zaproponuj wizytę u specjalisty. Powiedz, że możesz pomóc w umówieniu się na nią i jesteś chętny pójść z bliskim jako wsparcie.
Nie obiecuj, że zachowasz sprawę dla siebie. Powiedz, że jeśli zajdzie potrzeba, poinformujesz rodzinę lub lekarza. Powstrzymaj się od obietnic, które mogłyby narazić życie bliskiego na niebezpieczeństwo.

Samobójstwo to nie decyzja podejmowana w jednej chwili. To proces, który może trwać tygodniami, miesiącami czy nawet latami. Na samobójstwo składa się szereg czynników, myśli i zachowań. Często poprzedza je konkretny powód – zdarzenie, które ostatecznie pcha do podjęcia decyzji o odebraniu sobie życia. Nie każde życie da się ochronić. Jednak może się okazać, że to nasza czujność i gotowość do udzielenia pomocy będą tym, co kogoś uratuje.