dr n.med. Magdalena Chojnacka, lekarz psychiatra

Kierownik Oddziału Psychiatrii Allenort

Termin „depresja” ma wiele znaczeń, w języku potocznym stosowany jest do określenia złego samopoczucia, obniżonego nastroju, przygnębienia czy chandry. Jednak nie każdy smutek jest depresją, również nie każda depresja jest smutkiem. W psychiatrii termin ten oznacza szczególny rodzaj zaburzeń nastroju i emocji, który jest zjawiskiem chorobowym, a więc wymagającym pomocy lekarskiej. Granica między „normalnym” przygnębieniem a depresją jako chorobą nie jest ostra, co jednak nie oznacza naszej bezradności w tym zakresie.

Niepowodzenia w pracy, kłótnia, nieszczęśliwa miłość powodują u nas negatywne emocje. Obecność w życiu takich uczuć jest nieunikniona. Jednak u osób zdrowych nie jest to smutek permanentny i po pewnym czasie lub pod wpływem różnych okoliczności nastrój ulega poprawie i „wszystko wraca do normy”. Natomiast w depresji smutek jest nieprzerwany, dojmujący, utrudniający codzienne funkcjonowanie, trwający minimum 2 tygodnie, któremu towarzyszą inne objawy. Na obecność zaburzeń depresyjnych mogą wskazywać:

– wygląd pacjenta: uboga mimika, smutny  wyraz twarzy, głos monotonny, ruchy spowolniałe, niepokój (częsta zmiana pozycji ciała, manipulowanie palcami rąk)

– skargi zgłaszane przez pacjenta: poczucie zmęczenia, niechęć do wykonywania codziennych czynności, spadek zainteresowań, brak satysfakcji z życia i odczuwania radości, gorsza pamięć i koncentracja, ciągłe martwienie się, poczucie wewnętrznego napięcia lub niepokoju, stronienie od bliskich i znajomych, problemy ze snem, spadek apetytu, niska samoocena, poczucie winy, myśli o bezsensie życia a nawet myśli samobójcze.

Aby rozpoznać czy odczuwany smutek to depresja a brak energii to zwykła chandra czy już stan depresyjny, należy udać się na konsultację do psychoterapeuty bądź psychiatry, który oceni stan naszego zdrowia.

Gdy objawy depresyjne utrzymują się przez 2-3 tygodnie, wskazana jest konsultacja psychiatryczna. W przypadku, gdy nasilenie objawów jest znaczne, jeśli pojawiają się myśli samobójcze lub gdy stan psychiczny budzi szczególny niepokój danej osoby lub  osób otaczających, konsultacja powinna odbyć się jak najszybciej. Gdy objawy depresyjne trwają kilka dni ale powtarzają się często lub cyklicznie, również należy zgłosić się do psychiatry.

Diagnostyka depresji to badanie psychiatryczne, które opiera się na obserwacji zachowania pacjenta, zebraniu dokładnego wywiadu od chorego i w miarę możliwości od osób z jego otoczenia. Niekiedy konieczne jest wykonanie badań dodatkowych, np. laboratoryjnych czy tomografii głowy. Na tej podstawie lekarz podsumowuje zebrane dane i dokonuje oceny stanu psychicznego .

W zależności od nasilenia objawów depresji, chorób współistniejących i towarzyszących okoliczności, lekarz psychiatra zaleci adekwatne leczenie. Najczęściej proces ten odbywa się w warunkach ambulatoryjnych, wówczas pacjent zgłasza się na umówione wizyty tak często, jak to jest potrzebne.

W niektórych przypadkach warto przeprowadzić diagnostykę i rozpocząć leczenie w warunkach szpitalnych; czasami wręcz zachodzi taka konieczność. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy nasilenie objawów depresji jest znaczne, pacjent ma trudności z funkcjonowaniem lub występują myśli i skłonności samobójcze. Pobyt w szpitalu umożliwia rozstrzygnięcie wątpliwości, postawienie właściwego rozpoznania, szybsze udzielenie efektywnej pomocy oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych następstw zachowań wynikających z choroby (np. popełnienia samobójstwa). Lekarz podczas badania ocenia stan psychiczny pacjenta, ryzyko samobójstwa, nasilenie myśli samobójczych, możliwość radzenia sobie z nimi oraz wsparcie otaczających osób.

Cechy depresji, które wymagają szczególnej uwagi zarówno personelu medycznego, jak i osób z otoczenia chorego to: duże nasilenie objawów, objawy psychotyczne (np. poczucie nadchodzącej katastrofy, nieracjonalne poczucie winy i zasługiwania na karę, poczucie nieuleczalnej choroby bez podstaw somatycznych, wrażenie, jakby niektóre części ciała przestały funkcjonować), bezsenność, pobudzenie psychoruchowe, duży lęk oraz wspomniane wyżej myśli i zamiary samobójcze.

Na podstawie klasyfikacji nozologicznej, ogół stanów depresyjnych można podzielić na 3 duże grupy (uwzględniające czynniki etiologiczne):

  • depresje biologiczne, w przebiegu nawracających zaburzeń afektywnych
  • depresje w przebiegu schorzeń somatycznych, w chorobach organicznych mózgu, związane ze stosowaniem leków i innych substancji
  • depresje psychogenne, związane z przyczynami psychologicznymi (zawody emocjonalne, straty)

Ponadto klasyfikacje uwzględniają inne szczególne podtypy zespołów depresyjnych: depresja poporodowa, depresja w wieku starszym, dystymia, depresja maskowana , depresja sezonowa, depresja atypowa. Granice pomiędzy tymi kategoriami nie zawsze są ostre, u niektórych mogą współistnieć dwie lub nawet trzy grupy czynników przyczynowych. Dlatego istotna jest potrzeba holistycznego podejścia a udzielana pomoc powinna mieć charakter kompleksowy, uwzględniający złożoność przyczyn i patogenezy depresji.